“Varlıq” Dergisinde Kadın Meselesi Ve Kadın Şairlere Bakış

Özet

Bu çalışma, 1979-2014 yılları arasında Tahran’da Cevat Heyet’in genel yayın yönetmenliğinde yayımlanan Varlıq dergisinde kadın meselesinin ve kadın şairlerin nasıl ele alındığını incelemektedir. Dergi, Güney Azerbaycan’da milli şuurun korunmasında üstlendiği tarihi rolün yanı sıra, kadının toplumdaki yerini hem edebi hem de sosyolojik açılardan değerlendiren önemli bir platform olmuştur. Makalede öncelikle Cevat Heyet’in kadına bakışı üzerinde durulmaktadır. Heyet; İslam’ın ve kadim Türk kültürünün kadına verdiği değeri yüceltirken, cehalet ve bağnazlık nedeniyle kadın haklarının kısıtlanmasını sert bir dille eleştirir. Kadın eğitimini bir medeniyet meselesi olarak gören Heyet, dini referanslar ve tarihi örneklerle cinsiyet eşitliğini savunmuştur. Makalede, derginin Orta Çağ’dan modern döneme kadar uzanan geniş bir yelpazede kadın şairlere bakışı irdelenmektedir. Dede Korkut destanlarındaki savaşçı ve bilge kadın tipolojisinden hareketle; Mahsati Gencevi, Ağabeyim Ağa ve Nigar Refibeyli gibi isimlerin edebi kimlikleri sunulmaktadır. Ayrıca "21 Azer" hareketinin önemli figürleri olan Hüküme Billuri ve Medine Gülgün gibi şairlerin vatan hasreti ve özgürlük mücadelesi temalı şiirlerine vurgu yapılmaktadır. Makalede ise Kuzey Azerbaycan edebiyatının dev ismi Samed Vurgun’un eserlerindeki kadın imgesi ve Sovyet dönemindeki kadın politikalarının dergideki yansıması analiz edilmektedir. “Varlıq” dergisi, kadını sadece estetik bir figür olarak değil; eğitimin, milli mücadelenin ve aile yapısının sarsılmaz bir sütunu olarak konumlandırmıştır. Netice itibarıyla dergi, kadının özgürleşmesini milli-manevi değerler ile modern eğitim arasında kurulan bir dengeye dayandırmıştır.