Türkiye’de Modernleşme ve Kadın Müzisyenler: Toplumsal Cinsiyet, Habitus ve Performans Ekseninde Bir Analiz
Özet Görüntüleme: 0
/ 
PDF İndirme: 0
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.19236035Özet
Bu çalışma, Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminden modern Türkiye Cumhuriyeti’ne geçilen tarihsel süreçte, kadın müzisyenlerin kamusal ve sanatsal alandaki konumlanışlarını toplumsal cinsiyet perspektifiyle sorunsallaştırmaktadır. Modernleşme hareketlerinin kadın bedeni ve kimliği üzerinden kurgulandığı bu süreçte, müzik alanı hem bir özgürleşme mekânı hem de eril tahakkümün yeniden üretildiği bir saha olarak tezahür etmiştir. Pierre Bourdieu’nun 'habitus' kavramı ışığında, kadın müzisyenlerin sanatsal eğilimlerinin ve profesyonel kimliklerinin, içine doğdukları toplumsal sınıf ve cinsiyet rolleriyle nasıl şekillendiği analiz edilmektedir. Bu bağlamda, müzikal yetkinliğin 'eril tahakküm' tarafından belirlenen bir 'kültürel sermaye' olarak nasıl kodlandığı ve kadının bu alandaki varlığının hangi mekanizmalarla sınırlandırıldığı incelenmektedir. Çalışmanın teorik zeminini güçlendiren bir diğer odak noktası ise Judith Butler’ın 'performativite' teorisidir. Müzikal icra, sadece teknik bir sunum değil, aynı zamanda cinsiyetin sahnede yeniden inşa edildiği bir performans biçimi olarak ele alınmaktadır. Bu çerçevede, enstrümanların 'cinsiyetlendirilmesi' olgusu—bazı çalgıların zarafet ve ev içi alanla (piyano, arp vb.), bazılarının ise güç ve kamusal otoriteyle (bakır nefesliler, vurmalı çalgılar vb.) özdeşleştirilmesi—tarihsel verilerle desteklenerek tartışılmaktadır. Araştırmanın bulguları, modernleşme idealinin bir parçası olarak konservatuvarlara erişim sağlayan kadınların, profesyonel yaşamda 'orkestralardaki cam tavanlar' ve görünmez sektörel bariyerlerle karşılaştığını göstermektedir. Nihayetinde bu çalışma; kadın müzisyenlerin pasif bir 'nesne' veya süs unsuru olmaktan çıkarak, kendi sanatsal dilini kuran etkin bir 'özne' haline gelme mücadelesinin, eril tarih yazımı tarafından nasıl gölgelendiğini ve bu yapısal direncin günümüz müzik endüstrisindeki izdüşümlerini ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Anahtar Kelimeler: Müzik Sosyolojisi, Toplumsal Cinsiyet, Kadın Müzisyenler, Habitus, Eril Tahakküm.
Referanslar
Akalın, N. G. (2015). 20. Yüzyıl’da bir kadın besteci: Neveser Kökdeş (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). YÖK Tez Merkezi.
Alpaslan, E., & Gökdemir, T. (2019). Cumhuriyetin ilk yıllarında müzik alanında yurt dışına gönderilen öğrenciler ve çağdaş Türk müziğine etkileri: İdil Biret ve Suna Kan örneği. Asia Minor Studies, 7(2), 282-298.
Bendaş, K. (2018). Kültürel tüketim ürünü olarak kadın bedeni: Video klipler örneği. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(79), 188-207.
Beşiroğlu, Ş. Ş. (2006). İstanbul’un kadınları ve müzikal kimlikleri. İTÜ Dergisi, 3(2), 11-20.
Beşiroğlu, Ş. Ş. (2018). Türk müzik geleneğinde kadınlardan kadınca müzik. Ş. Ersoy Çak & Ş. Ş. Beşiroğlu (Ed.), Kadın ve müzik içinde (2. Baskı, s. 140). Milenyum Yayınları.
Beşiroğlu, Ş. Ş. (2019). Osmanlı müziğinde kadınlar. P. A. Chiti & S. Gülün (Ed.), Türkiye’de kadın ve müzik içinde (s. 23-56). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Bor, S. (2019). III. Selim hayatı, edebi kişiliği, şarkıları ve 18. yüzyıl musikisine etkiler [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Yüzüncü Yıl Üniversitesi.
Bourdieu, P. (2015). Eril tahakküm (B. Yılmaz, Çev., 2. Baskı). Bağlam Yayınları.
Butler, J. (1990). Gender trouble: Feminism and the subversion of identity. Routledge.
Çiftçi, B. (1994). Klass bir röportaj. Rock! https://blogsebnemferah.wordpress.com/2013/07/18/klass-bir-roportaj/
Çolakoğlu Sarı, G. (2010). Toplumsal cinsiyet teorisi bağlamında Osmanlı-Türk musikisi icra mekanlarının kadın icracılar üzerindeki etkisi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3(14), 181-190,.
Erişkin Karabey, M. D. (2019). Türkiye’de toplumsal cinsiyet rollerinin klasik batı müziği bestecilerinin mesleki yaşamlarına etkileri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara,.
Ersoy Çak, Ş. (2018a). Toplumsal cinsiyet perspektifinden 2000-2014 yılları arasında Türkiye müzik kanallarında yer alan popüler müzik videolarına bir bakış. Ş. Ersoy Çak & Ş. Ş. Beşiroğlu (Ed.), Kadın ve müzik içinde (2. Baskı). Milenyum Yayınları.
Ersoy Çak, Ş. (2018b). Toplumsal cinsiyet ve müziğe dair. Etnomüzikoloji Dergisi, 1(1), 69-80.
Giddens, A. (2009). Sosyoloji (C. Güzel, Çev.). Kırmızı Yayınları.
Gülün, S. (2019). Türkiye Cumhuriyeti’nde kadın besteciler. P. A. Chiti & S. Gülün (Ed.), Türkiye’de kadın ve müzik içinde (s. 57-91). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Güvençoğlu, Ş. (2021). Türk müziğinde akademik bir kadın müzik topluluğu: Âvâze. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 10(85), 1303-1322.
Görkem, İ. (2001). Türk edebiyatında ağıtlar: Çukurova ağıtları. Akçağ Yayınları.
Harari, Y. N. (2015). Hayvanlardan tanrılara Sapiens: İnsan türünün kısa bir tarihi (E. Genç, Çev., 7. Baskı). Kolektif Kitap.
Karahasanoğlu, S., Eroğlu, S., & Çınar, S. (2017). Bağlama'nın toplumsal cinsiyet açısından temsili. Porte Akademik Müzik ve Dans Araştırmaları Dergisi, (16), 130-151.
Makal, A. (2020). Toplumsal cinsiyet açısından müzik ve kadın: Dünyada ve Türkiye’de kadın müzisyenler ve cinsiyete dayalı ayrımcılık. Çalışma ve Toplum, 2(65), 739-789.
Özkaya Duman, O. (2017). Yüzüncü yılında Darülelhan’dan Konservatuar’a musiki eğitimi ve Cumhuriyet dönemi modernleşme ile musikinin millileşme meselesi: “Saray müziğinden salon müziğine”. Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, 16(61), 111-143.
Özkişi, Z. G. (2018). Kadın ve müzik: Müzikte cinsiyet rollerine ilişkin yargılar (2. Baskı). Milenyum Yayınları.
Sakar, M. H. (2007). Özlem Tekin örneğinde rock müzikte kadın: Toplumsal cinsiyet, etnisite, hegemonya [Yayımlanmamış doktora tezi]. Ege Üniversitesi,
Selanik, C. (1996). Müzik tarihi. Müzik Ansiklopedisi Yayınları.
Serçe, H., Bakar, A., & Şahin, S. (2009). Popüler müzik ve toplumsal cinsiyet üzerine. Artizan. https://www.art-izan.org/artizan-arsivi/populer-muzik-ve-toplumsal-cinsiyet-uzerine/
Şengül, T. (2023). Türk modernleşmesi sürecinde müzik ve kadın. Journal of International Management, Educational and Economics Perspectives, 11(2), 108–126.
TBMM Tutanak Dergisi. (1948, 7 Temmuz). Dönem: VIII, Cilt: 12, Toplantı: 2. TBMM Basımevi.
Yağcı, S. (2019). Erken Cumhuriyet dönemi Türk müziği kadın bestekarlarından Melahat Pars’ın eserleri üzerine bir inceleme. Turkish Studies, 14(1), 819-831. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.14774,
Yıldız, B. (2009). Türkiye popüler müziğinde aykırı kadınlar. Kültür ve Siyasette Feminist Yaklaşımlar, (7), 81-86.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Alaattin CANBAY
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
