1937 Yılı Türkiye’sinde Kızların Eğitimi Üzerine Iraklı Eğitimci Muhammed Fâdıl El-Cemâlî’nin Gözlemleri
Özet Görüntüleme: 0
/ 
PDF İndirme: 0
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.19262436%20Özet
Iraklı eğitimci ve siyasetçi Muhammed Fâdıl el-Cemâlî, 1937 yılında Türkiye’ye gelerek Cumhuriyet’in ilk yıllarında gerçekleştirilen eğitim reformlarını gözlemlemiş ve izlenimlerini Modern Türkiye’de Eğitim ve Öğretim (et-Terbiye ve’t-Ta‘lîm fî Türkiyâ el-Hadîse) adlı eserinde raporlaştırmıştır. Bu çalışma, el-Cemâlî’nin söz konusu eserinde 1937 Türkiye’sinde kızların eğitimine ilişkin aktardığı gözlem ve değerlendirmeleri incelemeyi amaçlamaktadır. Birincil kaynak niteliği taşıyan eser, erken Cumhuriyet döneminde ilköğretimden yükseköğretime kadar uzanan eğitim yapılanmasını bir yabancı entelektüelin perspektifinden yansıtması bakımından Türk eğitim tarihi araştırmalarına katkı sağlayacak mahiyettedir. Araştırma nitel yaklaşıma sahiptir ve yöntem olarak doküman analizi benimsenmiştir. Temel veri kaynağını el-Cemâlî’nin ilgili eseri oluşturmuştur. Çalışmada, el-Cemâlî’nin yaşamı ve entelektüel arka planına kısaca değinilmiş, ardından eserde kızların eğitimine ilişkin sunulan veriler ilköğretim, ortaöğretim, lise, mesleki eğitim ve öğretmen yetiştirme düzeylerinde analiz edilmiştir. Bu çerçevede el-Cemâlî’nin, Türk kadınının toplumdaki konumunu vurguladığı ve ilkokullarda karma ve kapsayıcı eğitimin yaygınlığını olumlu değerlendirdiği görülmektedir. Buna göre eserde, en ayrıntılı biçimde ele alınan kurumlar, Kız Sanat Okulları/Kız Enstitüleri olup bu okulların şubelerine göre ders içerikleri ve ders saatleri tablolarla sunulmakta, öğretmen yetiştiren kurumlarda okuyan kız öğrencilere ilişkin bilgiler ve fotoğraflar aracılığıyla döneme dair görsel bir perspektif sağlanmaktadır.
Referanslar
Akşit, E. E. (2005). Kızların sessizliği: Kız enstitülerinin uzun tarihi. İletişim Yayınları.
Alhassani, I. (2014). Basra's high hope: An American missionary school in Iraq during the World War era (Master’s thesis). James Madison University.
al-Khaziran, H. Y. (2006). The education of leaders in Iraq and Japan: A comparative study (Doctoral dissertation). University of London, Institute of Education.
Arı, A. (2002). Tevhid-i Tedrisat ve laik eğitim. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(2), 181–192.
Aycan, N., Uzunlar, Ş., & Aycan, Ş. (2018). Liselerde verilen askerlik derslerinin tarihçesi. Akademia Sosyal Bilimler Dergisi, Özel Sayı(1), 223–232.
Basri, M. (2004). Aʿlâmu’s-siyâse fi’l-Irâki’l-hadîs (Cilt 2). Dâru’l-Hikme.
Benli, F. (2020). İlkokullara öğretmen yetiştirme (1923–2018). Millî Eğitim Dergisi, 49(228), 71–105.
Bozaslan, B. M. (2013). Modernleşme ve eğitim: Türkiye’de modern eğitimin inşası (1923–1938) (Yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Demir, E. Mert, (2025), Cumhuriyet Dönemi’nde eğitimde askerî bilincin yerleştirilmesi: millî savunma dersleri ve müfredatının incelenmesi, Belgi Dergisi, (30), 75-108.
Doğan, C. (2005). Türkiye’de sınıf öğretmeni yetiştirme politikaları ve sorunları. Bilig: Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi, (35), 133–149.
el-Cemâlî, M. F. (1935). Vichetü’t-terbiye ve’t-ta‘lîm fi’l-ʿâlemi’l-ʿArabî ve hâssaten fi’l-Irâk. Matbaʿatü’l-Cezîre.
el-Cemâlî, M. F. (1938a). Et-terbiye ve’t-ta‘lîm fî Türkiyâ el-hadîse. Matbaʿatü’l-Hukûme.
el-Cemâlî, M. F. (1938b). İtticâhâtu’t-terbiye ve’t-ta‘lîm fî Almâniyâ ve İngilterâ ve Ferensâ. Matbaʿatü’l-Hukûme.
el-Cemâlî, M. F. (1944). Müzekkira fî müstakbeli’t-terbiye ve’t-ta‘lîm fi’l-Irâk. Matbaʿatü’t-Takyîdi’l-Ehliyye.
el-Cemâlî, M. F. (1968). Âfâku’t-terbiyeti’l-hadîse fi’l-bilâdi’n-nâmiye. ed-Dâru’t-Tûnisiyye li’n-Neşr.
el-Haşimi, R. K. (2012). Muhammed Fâdıl el-Cemâlî ve devruhu’s-siyâsî ve nehcuhu’t-terbevî hattâ el-ʿâm 1958. el-Müessesetü’l-Arabiyye li’d-Dirâsât ve’n-Neşr.
el-Haseni, A. (1953). Târîhu’l-vezârâti’l-Irâkiyye (Cilt 6). Matbaatu’l-İrfân.
el-Matbaʿî, H. (1996). Mevsûʿatü aʿlâmi’l-Irâk fi’l-karni’l-ʿişrîn. Dâru’ş-Şuûni’s-Sekâfiyyeti’l-ʿÂmme.
Eppel, M. (1999). The Fadhil al-Jamali government in Iraq, 1953–54. Journal of Contemporary History, 34(3), 417–422.
es-Süveydî, T. (1987). Vucûh Irâkiyye ʿabre’t-târîh. Riyâd el-Rayyes li’l-Kütüb ve’n-Neşr.
et-Tavîlî, A. (2021). Muhammed Fâdıl el-Cemâlî: Siyâsî fî zemen’it-tefkîr. Mecelletü’l-Masîr, 17(5), 11–21.
İleri, T. (2019). Cumhuriyet dönemi eğitim politikaları bağlamında kız enstitülerinin Türk modernleşmesindeki yeri ve önemi. Atatürk Yolu Dergisi, (65), 193–226.
Jameel, R. H. (2025). Muhammed Fâdıl el-Cemâlî ve devruhû fî istiklâli Tûnus (1956). Mecelletü’l-Âdâb, (154), 193–210.
Koç, E. Ö. (2022). Cumhuriyetin ilk yıllarında Trabzon Kız Enstitüsü ve faaliyetleri. Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi, 18(36), 1099–1139.
Korkmaz, S. M., & Güler, H. (2020). 1926 yılından günümüze ilköğretim okullarının programları ve sosyal bilgiler. Asia Minor Studies, 8(2), 501–512.
Millî Eğitim Bakanlığı. (2019). Geçmişten günümüze fotoğraflarla meslekî ve teknik eğitim (S. Aydın & Ü. Özdemir, Ed.). MEB Yayınları.
Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Geçmişten günümüze sayılarla eğitim (1923–2023). Millî Eğitim Bakanlığı.
Müştak, T. (1968). Evrâku eyyâmî (Cilt 1). Dâru’t-Talîa li’t-Tibâati ve’n-Neşr.
Simon, R. S. (1986). The teaching of history in Iraq before the Rashid Ali coup of 1941. Middle Eastern Studies, 22(1), 37–51.
Soydan, A. (2013). Kadın kimliğinin oluşması çerçevesinde mesleki teknik eğitim: Cumhuriyet ideolojisinin kuruluş sürecinde kız enstitüleri (1923–1940). Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları, (1), 269–287.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Meliha KÖSE, Mohammed Fadıl HASAN
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
